Operacja biodra: wskazania, przygotowanie, przebieg i pierwsze dni po zabiegu

Czym jest operacja biodra?

Naturalny staw biodrowy tworzą głowa kości udowej i panewka w miednicy, pokryte chrząstką stawową. Gdy chrząstka ulega zniszczeniu, kości zaczynają się o siebie ocierać. Wywołuje to ból i ograniczenie ruchomości stawu biodrowego.

Wyróżnia się kilka rodzajów endoprotezoplastyki:

• Endoproteza całkowita to najczęstszy wariant. Wymienia się obie powierzchnie stawowe: panewkę oraz głowę kości udowej z trzpieniem osadzonym w kanale kości udowej.

  

• Endoproteza częściowa (połowicza) zastępuje tylko głowę i szyjkę kości udowej. Stosuje się ją głównie u starszych pacjentów po złamaniu szyjki kości udowej.

• Kapoplastyka polega na pokryciu głowy kości udowej metalową „czapą”. Wykonuje się ją rzadko, u wybranych, młodszych pacjentów.

  

Elementy endoprotezy mocuje się na kilka sposobów:

• mocowanie cementowe: elementy wkleja się za pomocą specjalnego cementu kostnego,

  

• mocowanie bezcementowe: kość wrasta w porowatą powierzchnię implantu,

• mocowanie hybrydowe: połączenie obu metod.

  

Wybór zależy od jakości tkanki kostnej, wieku pacjenta i oceny operatora. Nie ma jednego rozwiązania dla wszystkich.

Operacją biodra bywają też inne zabiegi: artroskopia biodra (np. w konflikcie udowo-panewkowym), zespolenie złamania czy osteotomia. Dalej skupiamy się jednak na endoprotezoplastyce.

Kiedy endoproteza biodra? Wskazania

Najczęstsze wskazania to:

• zaawansowana choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego (koksartroza),

• jałowa martwica głowy kości udowej,

• złamanie szyjki kości udowej, zwłaszcza u osób starszych,

• dysplazja stawu biodrowego prowadząca do wtórnych zmian zwyrodnieniowych,

• reumatoidalne zapalenie stawów i inne choroby zapalne,

• zmiany pourazowe.

Początki choroby i możliwości leczenia przed operacją opisuje artykuł o zmianach zwyrodnieniowych stawu biodrowego (koksartrozie).

Obraz RTG nie wystarczy do decyzji o operacji

O operacji nie decyduje sam opis zdjęcia. Kwalifikacja opiera się na połączeniu objawów, badania i obrazu RTG stawu biodrowego. Zwykle rozważa się ją, gdy mimo co najmniej kilku miesięcy właściwego leczenia zachowawczego (ćwiczeń, redukcji masy ciała, leków przeciwbólowych) występują sygnały takie jak:

• ból budzi ze snu lub utrzymuje się w spoczynku,

• dystans marszu skraca się do kilkuset metrów,

• zakładanie skarpet i butów lub wsiadanie do samochodu sprawia trudność,

• leki przeciwbólowe są potrzebne codziennie,

• pojawia się utykanie i zaburzenia chodu, które przeciążają kręgosłup i drugie biodro.

Przeciwwskazaniem bywają m.in. aktywne zakażenie, ciężki niewyrównany stan ogólny czy poważne zaburzenia krążenia w kończynie. Ocenia je lekarz podczas kwalifikacji.

Jak przygotować się do operacji biodra?

Kwalifikacja zaczyna się od konsultacji ortopedycznej z badaniem i zdjęciem RTG. W Warszawie konsultacje ortopedyczne i diagnostykę obrazową stawu biodrowego prowadzi m.in. Centrum Medyczne Gamma na Żoliborzu i Mokotowie. Poniższa lista porządkuje przygotowania w czasie. Szczegółowe zalecenia zawsze przekazuje ośrodek wykonujący zabieg.

Przygotowanie mieszkania

• usuń dywaniki, progi i kable z ciągów komunikacyjnych,

• przygotuj nasadkę podwyższającą sedes i krzesło z podłokietnikami, na którym siedzisko jest wyżej niż kolana,

• miej pod ręką chwytak, łyżkę do butów z długą rączką i matę antypoślizgową pod prysznic,

• zadbaj o nocne oświetlenie drogi do łazienki,

• rzeczy codziennego użytku przełóż na wysokość między biodrami a ramionami.

Termin operacji a pora roku

Planując termin, warto wziąć pod uwagę sezon. W pierwszych tygodniach po operacji pacjent porusza się o kulach. Oblodzone chodniki zimą zwiększają wtedy ryzyko upadku. Jeśli zabieg wypada w miesiącach zimowych, z wyprzedzeniem zorganizuj zakupy, transport na wizyty kontrolne i rehabilitację.

Pytania, które warto zadać chirurgowi

1. Jakim dostępem operacyjnym zostanie wykonany zabieg i jakie ograniczenia ruchowe z tego wynikają?

2. Jaki sposób mocowania endoprotezy jest planowany i dlaczego?

3. Od kiedy będę mógł w pełni obciążać operowaną nogę?

4. Jak długo potrwa profilaktyka przeciwzakrzepowa?

5. Kiedy wizyta kontrolna i zdjęcie szwów lub klamer?

6. Kto poprowadzi rehabilitację po wypisie i jak ją zorganizować?

Jak wygląda operacja endoprotezy biodra?

1. Przyjęcie do szpitala. Weryfikacja wyników, oznaczenie operowanej strony, rozmowa z anestezjologiem i podpisanie zgód.

2. Znieczulenie. Najczęściej stosuje się znieczulenie podpajęczynówkowe („od pasa w dół”), często z lekkim uspokojeniem. Znieczulenie ogólne stosuje się rzadziej.

3. Dostęp do stawu. Chirurg dociera do stawu dostępem tylno-bocznym, bocznym lub przednim. Dostępy różnią się drogą dotarcia do stawu i zaleceniami po zabiegu.

4. Wymiana stawu. Chirurg usuwa zniszczoną głowę kości udowej, przygotowuje panewkę i osadza jej sztuczny odpowiednik. Następnie przygotowuje kanał kości udowej, wprowadza trzpień i zakłada głowę endoprotezy.

5. Kontrola i zamknięcie rany. Sprawdza się stabilność stawu i długość kończyny, po czym zamyka się ranę.

Ile trwa operacja endoprotezy biodra?

Sam zabieg trwa zwykle od 1 do 2 godzin. Razem z przygotowaniem, znieczuleniem i pobytem na sali pooperacyjnej pacjent spędza poza salą chorych kilka godzin.

W Szpitalu CM Gamma w Warszawie endoprotezoplastyka stawu biodrowego jest jednym z wykonywanych zabiegów ortopedycznych. Stosuje się tam dostępy tylno-boczny, boczny i przedni, a pobyt w szpitalu trwa zwykle 2-3 dni. Szczegółowe informacje o endoprotezoplastyce stawu biodrowego w tym ośrodku obejmują m.in. rodzaje znieczulenia i przebieg wczesnej rehabilitacji.

Pierwsze dni po zabiegu

Pierwsze tygodnie w domu

• Kule: zwykle przez 4-6 tygodni; zakres obciążania określa operator.

• Profilaktyka przeciwzakrzepowa: po endoprotezoplastyce biodra trwa zazwyczaj kilka tygodni, najczęściej około 5.

• Szwy lub klamry: usuwa się je zwykle około 10.-14. dnia.

• Kontrola ortopedyczna: najczęściej około 6 tygodni po zabiegu, z kontrolnym zdjęciem RTG.

To, jak długo nie wolno się schylać, zależy od dostępu operacyjnego. Szczególnie po dostępie tylnym w pierwszych tygodniach unika się:

• zginania biodra powyżej kąta prostego,

• zakładania nogi na nogę,

• skręcania operowanej nogi do wewnątrz,

• siadania na niskich siedziskach.

Te ruchy zwiększają ryzyko zwichnięcia endoprotezy.

Typowe i zwykle niegroźne są:

• obrzęk uda i podudzia,

• siniak schodzący nawet do kolana,

• uczucie ciepła w okolicy rany przez kilka tygodni,

• stan podgorączkowy w pierwszych dobach.

Pilnego kontaktu z lekarzem wymagają:

• gorączka powyżej 38°C po kilku dniach od zabiegu,

• wyciek z rany lub narastające zaczerwienienie,

• ból i obrzęk łydki,

• duszność,

• nagły ból z nienaturalnym ustawieniem nogi.

Powrót do aktywności i trwałość endoprotezy

• Prowadzenie samochodu: zwykle po około 6 tygodniach, po zgodzie lekarza.

• Praca biurowa: najczęściej po 4-8 tygodniach.

• Praca fizyczna: po około 3 miesiącach.

• Sport: zalecane są pływanie, rower i nordic walking. Bieganie i sporty złożone ze skoków zwykle się odradza.

Współczesne endoprotezy są trwałe. Analiza danych z międzynarodowych rejestrów endoprotez opublikowana w „The Lancet” w 2019 roku wykazała, że:

• około 89% endoprotez całkowitych biodra funkcjonuje po 15 latach,

• około 70% po 20 latach,

• około 58% po 25 latach.

Na trwałość implantu wpływają m.in. masa ciała, poziom aktywności i unikanie upadków.

Najczęściej zadawane pytania

Czy endoproteza biodra to ciężka operacja?

To duży zabieg ortopedyczny, ale dobrze poznany i rutynowo wykonywany. Większość pacjentów wstaje już w dniu operacji lub następnego dnia.

Czy po operacji biodra bardzo boli?

Ból pooperacyjny jest odczuwalny, ale leczy się go kilkoma lekami jednocześnie. Wielu pacjentów ocenia go jako mniej dokuczliwy niż ból zwyrodnieniowy sprzed operacji.

Ile dni po operacji biodra leży się w szpitalu?

Zwykle 2-5 dni, zależnie od ośrodka, stanu pacjenta i postępów w chodzeniu.

Jak długo dochodzi się do siebie po operacji biodra?

Samodzielność w codziennych czynnościach wraca zwykle w ciągu 6-12 tygodni. Pełna sprawność i siła mięśni to perspektywa 6-12 miesięcy.