Sen i regeneracja a uczucie pełności w brzuchu
Sen wpływa nie tylko na koncentrację i poziom energii, ale również na funkcjonowanie przewodu pokarmowego. Aktywność jelit jest zależna od rytmu dobowego, a zaburzona komunikacja między układem nerwowym i trawiennym może zmieniać sposób odczuwania sygnałów płynących z jamy brzusznej. Co dzieje się w organizmie, gdy nocny odpoczynek jest zbyt krótki lub nieregularny?
Jak sen wpływa na procesy trawienne?
Przewód pokarmowy funkcjonuje zgodnie z rytmem dobowym. W ciągu dnia zmienia się m.in. jego aktywność motoryczna i wydzielanie enzymów trawiennych, z kolei w nocy część tych procesów naturalnie zwalnia. Dlatego ważna jest nie tylko długość snu, ale też jego regularność. Częste zaburzanie rytmu dobowego, np. podczas pracy zmianowej, może wpływać na prawidłową pracę przewodu pokarmowego.
W kontroli tych zjawisk dużą rolę odgrywa tzw. oś mózg-jelita, czyli dwukierunkowa komunikacja pomiędzy układem trawiennym a nerwowym. Za jej sprawą sygnały z jelit stale trafiają do mózgu, a z mózgu – do jelit. Tą drogą zachodzi też regulacja perystaltyki przewodu pokarmowego oraz wydzielanie enzymów trawiennych, za które odpowiada tzw. autonomiczny układ nerwowy. Zdrowy, regenerujący sen pozwala utrzymać go w równowadze[1].
Dlaczego niewyspanie może nasilać uczucie pełności i wzdęcia?
Zaburzenie rytmu dobowego wpływa na motorykę jelit, a tym samym na transport treści pokarmowej. Jeżeli przesuwa się ona mniej sprawnie, może pojawić się uczucie rozpierania lub pełności. Ponadto zbyt długie zaleganie resztek pokarmowych w jelicie grubym przyczynia się do nasilenia fermentacji bakteryjnej, czego efektem jest nagromadzenie gazów i wzdęcia.
Co więcej, brak snu może wywołać tzw. nadwrażliwość trzewną, czyli zwiększoną wrażliwość na bodźce płynące z przewodu pokarmowego. W takiej sytuacji np. ucisk ścian jelit przez naturalnie występującą ilość gazów wywołuje nieprzyjemny dyskomfort i uczucie rozpierania.
Jeśli do niewyspania dochodzą także inne zaburzenia pracy układu trawiennego (np. zespół jelita drażliwego – IBS), może powstać tzw. błędne koło:
- zła jakość snu prowokuje i nasila uczucie pełności, dyskomfort i ból brzucha w ciągu dnia,
- fizyczne objawy wzdęć utrudniają zasypianie i pogarszają jakość wypoczynku.
Co może pomóc na wzdęcia i uczucie pełności?
Jeśli możliwą przyczyną dolegliwości jelitowych są zaburzenia rytmu dobowego, warto zwrócić uwagę na podstawowe elementy higieny snu:
- utrzymywanie stałych godzin zasypiania i wstawania,
- ograniczenie ekspozycji na światło i intensywną aktywność fizyczną tuż przed snem,
- unikanie obfitych posiłków bezpośrednio przed położeniem się,
- co najmniej 7-9 godzin nieprzerwanego snu.
Ponadto doraźnie pomóc mogą leki na wzdęcia i uczucie pełności zawierające symetykon. To pochodna silikonowa, która działa miejscowo w świetle przewodu pokarmowego, zmniejszając napięcie powierzchniowe uwięzionych w nim pęcherzyków gazu. Ułatwia to ich pękanie i usuwanie, dzięki czemu może łagodzić uczucie rozdęcia i dyskomfort.
Symetykon nie jest wchłaniany z przewodu pokarmowego, nie wpływa też na procesy w nim zachodzące. Jest wydalany w niezmienionej postaci, dlatego uznaje się go za związek całkowicie obojętny dla ludzkiego organizmu. Dzięki temu może być stosowany także u pacjentów szczególnie wrażliwych, np. seniorów czy osób z IBS[2].
Sen jest jednym z kluczowych elementów wpływających na funkcjonowanie organizmu, w tym przewodu pokarmowego. Warto więc zadbać o jego odpowiednią długość oraz regularność.
[1] Manoogian, E. N., Chaix, A., & Panda, S. (2019). When to eat: the importance of eating patterns in health and disease. Journal of biological rhythms, 34(6): 579-581.
[2] Urgesi R., Casale C., Pistelli R., Rapaccini G. L., De Vitis I., A randomized double-blind placebo-controlled clinical trial on efficacy and safety of association of simethicone and Bacillus coagulans (Colinox®) in patients with irritable bowel syndrome. European Review for Medical & Pharmacological Sciences 2014, 18(9): 1344-1353.